Kültür

Eğitim ve bilim

Eğitim ve bilim Azerbaycan kültürü ve tarihinin yapısında önemli bir yere sahiptir. 19. yüzyılda ülke genelinde Avrupa tarzında eğitim kurumları kuruldu. 1919 yılında Doğu dünyasında kendi türündeki ilk kurumlardan biri olan ve ülkeye yüksek öğrenimi getiren Bakü Devlet Üniversitesi kuruldu. Sovyet döneminde milli eğitim politikası Sovyet sistemi tarafından belirlenmiştir.

Azerbaycan’ın bağımsızlığını yeniden 1991 yılında kazanmasıyla Eğitim Reformu Programı uygulamaya koyulmuştur. Hükümet tarafından dünya standartlarında bir eğitim metodolojisi geliştirilerek 1999 yılında uygulamaya koyulmuştur. Şu anda uygulanan sistem okul öncesi eğitim kuruluşları, genel okullar, meslek okulları, meslek yüksekokulları ve üniversiteleri kapsamaktadır.

2009 yılında uygulamaya alınan yeni eğitim yasaları yeni eğitim sistemi için gereken hukuki temeli oluşturmuştur. Devlet okullarına ek olarak bir dizi özel eğitim kuruluşu da açılmıştır. Azerbaycan’ın yüksek öğrenim kurumları Bologna Süreci’nde aktif şekilde yer almaktadır. Dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen binlerce öğrenci ülkenin yüksek öğrenim kurumlarında eğitim görmeye devam etmektedir. Azerbaycan eğitim sisteminde aynı zamanda en iyi öğrencilerin dünyanın en iyi üniversitelerinde okuması sağlanmaktadır.

Azerbaijan National Academy of Sciences building detail

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi (ANAS), Bakü, Azerbaycan

Azerbaycan’daki bilimsel buluşlar oldukça uzun bir geçmişe sahiptir. Bilimsel araştırmalar şu anda 1945 yılında kurulmuş olan Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi tarafından, diğer birçok üniversiteyle birlikte yürütülmektedir. Matematik, fizik, petrokimya, jeoloji, biyoloji ve diğer disiplinler olmak üzere bilim dallarına özel okullar vardır. Azerbaycan Devlet Petrol Akademisi, petrol çıkarma sektörüyle ilgili bilimsel araştırmaları ve yenilikleriyle bilinmektedir. Bunun yanı sıra beşeri ve sosyal bilimler alanında gerçekleştirilen araştırmalar Azerbaycan edebiyatı, tarihi, felsefesi ve diğer konuların daha iyi şekilde anlaşılmasını sağlamıştır.

Edebiyat

Edebiyatın, folklorun çok önemli olduğu Azerbaycan kültüründe özel bir yeri vardır. Bir Azeri destanı olan Dede Korkut 1.300 yıldan daha eski ve önemli bir edebiyat eseridir. Ortaçağda Azeri şair Nizami dünyaca ünlü Khamsa adlı eserini yazmış ve ünlü şair Fuzuli de hem ulusal hem de bölgesel olarak tanınmıştır. Leyla ve Mecnun adlı eseri edebiyat dünyasında çok önemli bir yere sahiptir. Azerbaycan’da edebiyat alanında diğer önemli bir kişi olan Mirza Fatali Akhundov 19. Yüzyılda Azerbaycan tiyatrosu için dramayı farklı bir yere taşımıştır.

Sovyetler döneminde Huseyn Javid, Ahmad Javad ve Mikail Mushfiq gibi önemli Azeri edebiyatçıları Sovyet rejiminin mağduru olmuştur. Samad Vurgun, Suleyman Rustam, Ilyas Efendiyev ve Mammad Said özellikle çok tanınan edebiyatçılardı. Azeri şair Shahriyar ise Azeri ve İran edebiyatı için önemli biriydi. Azeri bir göçmen olan yazar Gurban Said tarafından yazılan Ali ve Nino tüm dünyada tanınmaktadır. Bakhtiyar Vahabzada, Anar ve bazı diğerleri modern edebiyatçılar arasındadır. Chingiz Abdullayev, detektif hikayeleri ve kısa hikayeleriyle tüm dünyada tanınmaktadır.

Müzik

Azeri ‘muğamı’ 2003 yılında UNESCO tarafından İnsanlığın Sözlü ve Soyut Mirasının bir Şaheseri olarak kabul edilmiştir.

Alim Qasimov – Bagishlamani’yi dinleyebilirsiniz:

Son derece karmaşık olan ve tutkuyla icra edilen bu sanatta, klasik şiir ve müzikal doğaçlama harmanlanmakta ve bunun için özel yerel öğeler kullanılmaktadır. Bakü’de Uluslararası bir Muğam Merkezi kurulmuştur ve düzenli olarak Uluslararası Muğam Festivali düzenlenmektedir.

Muğamın modern bir hali de piano sanatçısı ve besteci Vagif Mustafazadeh tarafından geliştirilmiş olan ‘jaz-muğam’dır. Bakü Uluslararası Caz Festivali’nde dünyanın en müzisyenleri gösterilerini sergilemektedir.

Vagif Mustafazadeh – Dushunce’yi dinleyin:

Diğer yerel sanat tarzlarından biri de, geleneksel yaylı bir enstrüman olan sazla birlikte seyahat eden ozanlar tarafından icra edilen aşık müziğidir.

Uzeyir Hajibeyov, Azeri klasik müziğinin temellerini atmıştır. Leyla ve Mecnun adlı eseri (1908) Doğu'nun ilk operası olma özelliğini taşımaktadır. Doğu dünyasının ilk bale ve senfoni orkestrası da Azerbaycan’da  kurulmuştur.         Klasik müziğin daha çok kişi tarafından sevilmesi için tanıtımlar yapılmaktadır ve Gabala Uluslararası Müzik Festivali’ne dünyanın çeşitli yerlerinden katılımcılar gelmektedir. Dördüncüsü düzenlenecek olan festivale, 2010 yılında da olduğu gibi, Londra Kraliyet Filarmoni Orkestrası katılacak ve şefler de Farhard Badalbeyli, Dmitri Yablonsky ve Rauf Abdullayev olacaktır.

Sanat ve mimari

Bu alanda ünlü olan Azeri sanatçılar arasında modern Azerbaycan manzara resimlerini ortaya çıkaran Sattar Bahlulzade (1909–74) bulunmaktadır. Pastel renklerle kalın çizgileri bir araya getirdiği empresyonist tarzıyla ülkesinin kırsal alanlarını resimleriyle anlatır. Çalışmaları dünyanın çeşitli ülkelerinde sergilenmektedir.

Tahir Salahov (doğum tarihi1928) besteci Gara Garayev gibi işçilerin ve ünlülerin portre çizimleriyle tanınan ‘sert stil’in en önemli temsilcisidir. Ayrıca Togrul Narimanbekov (doğum tarihi1930) da Azeri halkının yaşamını zengin ve canlı renklerle anlatmaktadır.

Sanat çalışmaları ülkenin her yerinde çeşitli müzelerde ve galerilerde sergilenmektedir ve Bakü'de edebiyat, güzel sanatlar, halı, dekoratif sanatlar ve modern sanata özel enstitüler bulunmaktadır.

Azeri mimarisinde değişik stiller ve dönemlerin etkileri bir arada görülmektedir. Çeşitli estetik stilleri ve mimarlık okullarını temsil eden yüzlerce tarihi ve modern yapı bulunmaktadır. Hem devlet binalarında hem de Hıristiyan mabetlerinden Kafkas Hırvatistan etkileri oldukça belirgin şekilde görülmektedir. Bu yapılardan biri de Sheki’deki Kish köyüdür ve burası en önemli Hırvat kilisesi olarak kabul edilmektedir. Bu kilise Kafkaslar’daki en eski Hıristiyan abidesidir ve kısa bir süre önce Azerbaycan mimari yenileme programının bir parçası olarak Azerbaycan hükümeti tarafından yenilenmiştir.

İslamiyet ülkede 7. Yüzyıldan itibaren yayılmış ve bu da İslami tarzların kullanılmaya başlanmasıyla sonuçlanmıştır. Azeri mimarisinin kalitesi 10.-12. Yüzyıllarda doruk noktasına ulaşmıştır ve Nahçıvanlı Ajami Abubekr’in isteğiyle Nahçıvan’da inşa edilmiş olan Momina Hatun Mozalesi (1186) hem Azeri mimarisi hem de dünya mimarisinde önemli bir eserdir.

Azeri mimarisinin en önemli eserleri arasında Şirvanşah Sarayı ve Kız Kulesi gibi 50 tarihi ve mimari anıtı içeren Bakü’nün surlu iç kısmı olan Icheri Sheher de bulunmaktadır. Bunlar UNESCO'nun Dünya Kültür Tarihi Listesi’ne dahil edilmiştir.

The Maiden Tower, Baku, Azerbaijan

Kız Kulesi, Bakü, Azerbaycan

19. yüzyılın sonları ve 20. Yüzyılın başlarında Bakü’deki petrol endüstrisinin hızlı şekilde gelişmesi sivil ve endüstriyel mimarinin de gelişmesiyle sonuçlanmıştır. Bağımsızlığın yeniden ilan edilmesinden sonra Sovyet resmi mimarisinin yerini yeni ve modern bir yaklaşım almıştır.

Sinema

Azerbaycan sineması Lumiere kardeşler ilk filmlerini gösterime sunduktan yalnızca üç yıl sonra yani 1898'de ortaya çıkmıştır. O zamandan bu yana sinemacılık bir sanat şekli olarak ortaya çıkmıştır. Azeri yönetmen, metin yazarı ve sinemacı Rustam Ibragimbekov Burnt by the Sun (Güneş Yanığı) (1994) adlı metni için bir Oscar ödülü kazanmıştır ve Ayaz Salayev’in The Bat (Yarasa) (1995) adlı eseri için de Fransa, Angers Uluslararası Film Festivali'nde Grand Prix ödülünü kazanmıştır. Azeri yapımcı Vaqif Mustafayev, Avrupa Sinema ve Televizyon Akademisi’nin bir üyesi olarak seçilmiştir.

Mutfak

Azeri mutfağı herkes tarafından Kafkaslar’daki en lezzetli yemekler olarak tanınmaktadır. Zengin ve verimli topraklar ile Hazar Denizi’nde çok çeşitli et, balık, meyve ve sebze yetişmektedir. Hazar Denizi’nden elde edilen havyar tüm dünyada çok sevilen bir lezzettir. Azeri mutfağında 30’dan fazla çorba çeşidi bulunmaktadır ve en ünlü yemek de pilavdır. Özel günler için de içeriğinde kuzu, dana eti, tavuk ve balık eti olan çok çeşitli kebaplar hazırlanmaktadır. Kuru meyve ve ceviz bol şekilde kullanılmaktadır. Azeri mutfağı çok kullanılan mevsim sebzeler ve çeşitli baharatlarıyla tanınmaktadır.

Azerbaijani Baklava

Azeri Baklavası

Önemli sayfalar