Siyaset

Azerbaycan 1918-1920 yılları arasında bağımsız bir ülkeydi ve Sovyetler Birliği’ne dahil edilmesini takip eden Nisan 1920’de Kızıl Ordu İstilası’ndan önce Müslüman dünyasındaki ilk demokratik cumhuriyetti. Komşusu Ermenistan’ın toprakları üzerinde hak iddia etmesi ve Sovyet liderlerinin bu sorunu çözme konusundaki yetersizliği ve isteksizliği nedeniyle 1980’li yılların sonunda muhalif siyasi faaliyetler başlamış ve Azerbaycan’ın bağımsızlık isteği herkes tarafından bilinir hale gelmiştir. Azerbaycan, Eylül 1989’da egemenliğini ilan ettikten sonra 18 Ekim 1991’de bağımsızlığını ilan etmiştir. Kasım 1995’te de yeni Anayasa kabul edilmiştir.

Government building, Baku, Azerbaijan

Hükümet Binası, Bakü, Azerbaycan

12 Kasım 1995’te referandum öncesinde kabul edilen Anayasa modern devletin yönetim şeklini belirleyen demokratik ilkeleri içermektedir. Azerbaycan demokratik olarak seçilmiş bir hükümet sistemini uygulamaktadır. Hukukun üstünlüğünü kabul eden açık görüşlü, modern ve laik bir devlettir. Yeni anayasaya göre güçler ayrılığına dayanan bir hükümet esastır. Aynı şekilde Cumhurbaşkanı yürütme yetkisine, Parlamento yasama yetkisine ve bağımsız mahkemeler de yargı yetkisine sahiptir. Azerbaycan Anayasası’nda değişiklik yapmak mümkündür ancak bu süreç bir seçimle referandum yapılmasını gerektirmektedir. Anayasaya göre, Azerbaycan’dan 10 yıldan daha uzun süre ve sürekli ikamet eden 18 yaşından büyük tüm vatandaşlar oy verme hakkına sahiptir.  Azerbaycan’daki siyasi yapılar esnektir ve devletin çeşitlilik barındıran yapısını dikkate alır. Buna örnek olarak otonom bir cumhuriyet olarak yönetilen Nahçıvan bölgesi verilebilir. Nahçıvan’ın kendi Parlamentosu, Bakanlar Kurulu ve Yargıtay’ı vardır.

Parlamento, modern bir demokratik kurumdur ve sürekli komisyonlar (seçilmiş komiteler) aracılığıyla hükümet politikası açısından önemli olan her konuya kapsamlı şekilde yön vermektedir. Azerbaycan’ın çoklu bir parti sistemi vardır ve şu anda 40’tan fazla siyasi parti bulunmaktadır. Ana siyasi partiler; Yeni Azerbaycan, Mili İstiklal, Musavat, Halk Cephesi Partisi, Ana Vatan Partisi ve Sosyal Demokratlardır.

Azerbaycan’da genel yargı, ekonomik konular, ordu ve ağır suçlar olmak üzere üç kademeli bir yargı sistemi vardır. Bunların tümü Asliye Mahkemeleridir ve verilen kararlar Temyiz Mahkemesine götürülebilmektedir. Temyiz Mahkemesi kararlarıyla ilgili şikayetler, en yüksek yargı yetkisine sahip olan Yargıtay’a sevk edilebilmektedir. Son yıllarda çok sayıda uluslararası standart ve Avrupa İnsan Hakları Konvansiyonu ve diğer Avrupa kurumlarının şartları hukuk sistemine dahil edilmiştir. Bunların arasında Medeni Kanun ve Ceza Kanunu ile birlikte mahkemelerin ve polisin statüsünü belirleyen kanunlar da vardır.

Ayrıca, kanunların ve anlaşmazlık çözümünün anayasaya uygun olup olmadığı konusunda karar verme yetkisi Anayasa Mahkemesi’ne aittir. Azerbaycan Avrupa Konseyi üyesi olduğundan vatandaşları da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvuru yapma hakkına sahiptir. Azerbaycan’ın kendi vatandaşları üzerinde söz sahibi olabilecek uluslararası kurumlara olan bağlılığı, Azerbaycan Hükümetinin ilerlemeye önem veren bir siyasi sistem geliştirme konusundaki kararlılığını göstermektedir.

Avrupa Konseyi’nin üyelerinden biri olan Azerbaycan, genel seçimlerin AGİT ve Avrupa birliği dahil olmak üzere uluslararası gözlemciler tarafından gözlemlenmesini memnuniyetle karşılamaktadır. Azerbaycan, 2005 yılında oy pusulası kullanma, seçmen listelerini yayınlama, birden fazla oy verilmesini önlemek için seçmenlerin parmaklarını mürekkeple işaretleme, bağımsız sandık başı anketlerin yapılması ve seçimin yabancı destekli sivil toplum kuruluşları tarafından gözlemlenmesi uygulamalarına başlamıştır.

Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanlığı’na aittir. Devletin Başkanı olarak Cumhurbaşkanı ülkede iç ve dış ilişkilere yön verir, devletin toprak bütünlüğünü sağlar, uluslararası antlaşmalara uygun davranılmasını ve yargının bağımsız olmasını sağlar.

Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir kez yapılmaktadır. Seçim sonuçlarının doğruluğu Anayasa Mahkemesi tarafından gözlemlenerek onaylanır ve bu süreç çoğunluğu AGİT’ten olan en az 500 uluslararası gözlemci tarafından izlenmektedir. Anayasa, Cumhurbaşkanlığı yetkisi ve Azerbaycan Parlamentosunun Yürütme tarafından verilen kararlara itiraz etmeyle ilgili demokratik hakkı arasında bir denge kurulmasını sağlayacak sıkı önlemler içermektedir. Cumhurbaşkanı, kendisine yasama organı tarafından sunulan yasaları 56 gün içinde onaylamalıdır. Cumhurbaşkanı’nın onayı istenen yasaları veto etme yetkisi olsa da Parlamentoda 95 oyun çoğunluğunun alınması durumunda yasama organı Cumhurbaşkanı’nın vetosuna itiraz edebilir.

Cumhurbaşkanı, Yürütme tarafından cumhurbaşkanlığıyla ilgili politikaları ve görevleri yerine getirmek üzere görevlendirilmiş Bakanlar Kurulu'nu yönetir. Cumhurbaşkanı, aynı zamanda Bakanlar Kurulu’nu yönetecek olan Başbakanı seçme sorumluluğuna sahiptir ancak adayın daha önce yasama tarafından onaylanmış olması gerekmektedir.

Azerbaycan’ın yasama organı Milli Meclis’tir ve seçmenleri temsil eden 125 Milletvekilinden oluşan tek bir yapıdır. 25 yaşın üzerindeki Azerbaycan vatandaşları milletvekili olarak seçilmek üzere seçimlere katılabilir. Milli Meclis, beş yılda bir çoğunluğun seçimine göre seçilir.

Milli Meclis, yasamadan ayrı olarak çok sayıda önemli yetkiye sahiptir. Parlamento devlet bütçesini onaylayarak bunun uygulamasını gözlemler, Anayasa Mahkemesine, Yargıtay’a, Temyiz Mahkemesine hakim atar ve Bakanlar Kurulu’na yetki verir. Yasama organı aynı zamanda Yargıtay tavsiyesi üzerine Cumhurbaşkanını suç nedeniyle görevinden uzaklaştırabilmektedir.

Azerbaycan’ın bağımsızlığını kazanması sonrasındaki Azerbaycan Dağlık Karabağ’daki‘çözümü dondurulmuş uyuşmazlık gibi çok sayıda uluslararası zorluğa rağmen,  Azerbaycan’daki siyasi sistem gücü artan kurumlar gelişmektedir. Enerji ve toprak konusundaki mücadelelerin hüküm sürdüğü istikrarlı olmayan topraklarda kurulmuş bir ülke olan Azerbaycan genç ve bağımsız bir ülke olarak Batı’dan destek görmeyi ve Avrupa ve batıdaki müttefikleriyle siyasi ve güvenlik açısından daha yakın ilişkiler sürdürmeyi beklemeye devam etmektedir.

Önemli sayfalar